अमेरिका-इराण कराराच्या अटी निश्चित

इराण अण्वस्त्र  विकसित करणार नसल्याचा दावा : होर्मुझ खुला होण्याचेही संकेत

वृत्तसंस्था/ तेहरान, वॉशिंग्टन

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता कराराच्या मसुद्यात अणुकार्यक्रम, तेलबंदी, गोठवलेली मालमत्ता आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी यांसारख्या मुद्यांवर एकमत झाले आहे, असे एका वरिष्ठ इराणी अधिकाऱ्याने सांगितल्याचे वृत्त आंतरराष्ट्रीय माध्यमांमध्ये पसरले आहे. या वृत्तानुसार इराण अणुशस्त्रs विकसित करणार नाही किंवा इतर कोणत्याही देशाकडून ती मिळवणार नाही. इराण होर्मुझची सामुद्रधुनी सर्व व्यापारी जहाजांसाठी तात्काळ खुली करेल. या बदल्यात, अमेरिका इराणी बंदरांवरील आपली नौदल नाकेबंदी उठवण्यास सुरुवात करेल आणि अमेरिका इराणच्या तेल निर्यातीवरील निर्बंधही तात्पुरते शिथिल करेल, असे संकेत मिळत आहेत.

अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यात 28 फेब्रुवारी रोजी सुरू झालेल्या युद्धाला 107 दिवस झाले आहेत. याचदरम्यान अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प त्यांच्या 80 व्या वाढदिवशी, 14 जून रोजी (भारतीय वेळेनुसार 14 जूनची संध्याकाळ ते 15 जूनदरम्यान) इराणसोबतचे युद्ध संपवण्यासाठी एका करारावर स्वाक्षरी होऊ शकते. अंतरिम कराराचा एक मसुदा आधीच तयार करण्यात आला आहे. तथापि, त्याच्या अटी आणि त्यांच्या स्वीकारार्हतेबद्दल बरीच अनिश्चितता आहे. अमेरिका आणि इराण यांच्यातील करारावर चर्चा सुरू असून त्यावर लवकरच स्वाक्षरी होईल असा ट्रम्प यांचा दावा आहे. मसुद्यानुसार, अमेरिका इराणची 25 अब्ज डॉलर्स किमतीची जप्त केलेली मालमत्ता परत करेल. अमेरिका आपल्या मित्र राष्ट्रांसोबत मिळून इराणच्या पुनर्विकास आणि विकासासाठी एक योजना तयार करण्याचे कामही करेल. अंतिम करार होईपर्यंत इराण आपल्या सध्याच्या अणुकार्यक्रमात कोणतेही मोठे बदल करणार नाही. ते युरेनियमचे संवर्धन करणार नाही किंवा नवीन अणुसुविधांचा विस्तार करणार नाही.

अमेरिका-इराण कराराच्या मसुद्यातील संभाव्य अटी

तात्काळ युद्धविराम : लेबनॉनसह सर्व प्रादेशिक आघाड्यांवरील लष्करी संघर्ष तात्काळ आणि कायमस्वरूपी संपुष्टात आणला जाईल. इराणने कोणत्याही शांतता कराराला लेबनॉनमधील युद्धविरामाशी घट्टपणे जोडले आहे. इस्रायलच्या सततच्या लष्करी कारवाया आणि विरोधानंतरही, अमेरिकेने मसुद्यात लेबनॉनसह सर्व आघाड्यांवर युद्धविराम करण्याच्या इराणच्या अटीला सहमती दर्शवली आहे.

नौदल नाकेबंदी हटवणे : अमेरिका 30 दिवसांच्या आत नौदल नाकेबंदी पूर्णपणे हटवेल. अमेरिकेने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर ही नाकेबंदी लादली आहे. इराणचे तेल आणि वायू वाहून नेणाऱ्या जहाजांना रोखण्याच्या उद्देशाने हे केले गेले होते. तथापि, दबावतंत्राचा वापर करूनही, अमेरिका 30 दिवसांच्या आत आपली नौदल नाकेबंदी हटवण्यास इच्छुक असल्याचे दिसते.

होर्मुझची सामुद्रधुनी खुली करणे : होर्मुझची सामुद्रधुनी 30 दिवसांच्या आत पुन्हा खुली केली जाईल. ही सामुद्रधुनी इराणी नियामक चौकटीनुसार कार्यरत राहील आणि त्यातून जाणाऱ्या जहाजांकडून टोलऐवजी सेवा शुल्क आकारण्याची मुभा इराणला असेल.

जप्त केलेल्या मालमत्तेची परतफेड : जप्त केलेल्या मालमत्तेच्या परतफेडीसाठी 60 दिवसांचा वाटाघाटीचा कालावधी निश्चित करण्यात आला आहे. या वाटाघाटींदरम्यान, परदेशात गोठवलेली इराणची 24 अब्ज डॉलर्सची मालमत्ता मुक्त केली जाईल. या रकमेपैकी अर्धी रक्कम (12 अब्ज डॉलर्स) अंतिम वाटाघाटी सुरू होण्यापूर्वी इराणला परत केली जाऊ शकते. तथापि, या पैलूवर दोन्ही बाजूंमध्ये काही मतभेद आहेत.

अणुकार्यक्रमावरील मर्यादा आणि वाटाघाटी : अंतिम करारापर्यंत पोहोचण्यासाठी 60 दिवसांच्या वाटाघाटी होतील. इराण अण्वस्त्र प्रसारबंदी कराराअंतर्गत अण्वस्त्रs विकसित न करण्याची किंवा न मिळवण्याची आपली वचनबद्धता पुन्हा एकदा व्यक्त करेल. इराणला आपला शांततापूर्ण नागरी अणुऊर्जा कार्यक्रम सुरू ठेवण्याची परवानगी दिली जाईल. याव्यतिरिक्त इराणचे सध्याचे संवर्धित युरेनियम विसंवर्धित करून देशाबाहेर नेले जाईल किंवा नष्ट केले जाईल.

सार्वभौमत्व आणि लष्करी माघार : अमेरिकेने इराणच्या सभोवतालच्या भागातून आपले सैन्य मागे घ्यावे आणि इराणच्या अंतर्गत बाबींमध्ये हस्तक्षेप न करण्याची बंधनकारक हमी द्यावी.

पुनर्रचना सहाय्य : अमेरिका आणि तिच्या मित्रराष्ट्रांनी इराणसाठी किमान 300 अब्ज डॉलर्स किमतीच्या सर्वसमावेशक पुनर्रचना योजना सादर करणे आवश्यक आहे.

संयुक्त देखरेख आणि ‘यूएन’ची मान्यता : कराराच्या तरतुदींची अंमलबजावणी आणि पालनावर देखरेख ठेवण्यासाठी एक समर्पित यंत्रणा स्थापन केली जाईल आणि अंतिम करार संयुक्त राष्ट्रांच्या (यूएन) सुरक्षा परिषदेच्या ठरावाद्वारे अधिकृतपणे लागू केला जाईल.