पाडुकोण स्कूल ऑफ बॅडमिंटन..... जीबीएचा एक धाडसी निर्णय

भारतीय बॅडमिंटनमध्ये जर एखादे नाव असेल जे ऐकताच आदर निर्माण करते, तर ते नाव आहे प्रकाश पाडुकोण. त्यांचा वारसा केवळ कोर्टावरील त्यांच्या कामगिरीमुळेच नव्हे तर त्यांनी देशभरात उभारण्यास मदत केलेल्या सुसंघटित प्रणाली आणि संस्थांमुळेही ओळखला जातो. पाडुकोण स्कूल ऑफ बॅडमिंटनने भारताच्या अनेक भागांमध्ये तळागाळापासून ते कामगिरीपर्यंत एक मजबूत जाळे आधीच स्थापीत केले असताना, गोवा बॅडमिंटन संघटनेने हे मॉडेल गोव्यात आणण्याचा घेतलेला निर्णय धाडसी आणि दूरदृष्टीचा आहे.

जर याची प्रभावीपणे अंमलबजावणी आणि जोपासना केली गेली, तर राज्यातील बॅडमिंटनचे स्वरूप बदलण्याची शक्यता आहे. तथापि, पुढील मार्ग आव्हानांशिवाय नाही, इतर काही राज्यांप्रमाणे, गोवा बॅडमिंटन संघटनेकडे स्वत:ची समर्पित पायाभूत सुविधा नाही आणि दर्जेदार सुविधांचा सातत्यपूर्ण पुरवठा अत्यंत महत्वाचा आहे. सातत्य सुनिश्चित कण्यासाठी जीबीए, गोवा क्रीडा प्राधिकरण आणि पाडुकोण स्कूल ऑफ बॅडमिंटन यांच्यात मजबूत समन्वय, तसेच सरकारी पाठिंबा आणि सीएसआर आवश्यक असेल. मात्र खरी कसोटी अंमलबजावणी, समन्वय आणि दीर्घकालीन वचनबद्धतेत असेल.

पाडुकोण स्कूल ऑफ बॅडमिंटनमध्ये सुसंघटित केंद्रे चालवण्याचा अनेक वर्षांचा अनुभव असल्यामुळे, एक मजबूत पाया तयार करणे हे जीबीएचे ध्येय आहे. पहिल्याच वर्षात किमान 2,000 मुलांना खेळात आणण्याचे आमचे लक्ष्य आहे, आणि त्यानंतर संख्या झपाट्याने वाढवण्याचे आमचे उद्दिष्ट आहे. साल्वादोर-दी-मूंद आणि चोडण येथे दोन केंद्रापासून सुरूवात केली आहे आणि या वर्षांच्या अखेरपर्यंत अधिक शाळांमध्ये विस्तार करून राज्यभरात आणखी 10 ते 15 केंद्रे स्थापन करण्याचे ध्येय आहे, असे जीबीएचे अध्यक्ष मनोज पाटील व सचिव प्रवीण शेणॉय म्हणाले.

प्रशिक्षकांना प्रशिक्षण देणे

या सहकार्याचा आणखी एक महत्वाचा आधारस्तंभ म्हणजे प्रशिक्षक शिक्षण. गोव्यात अनेक अनुभवी प्रशिक्षक असले तरी, या कार्यक्रमाचा उद्देश प्रमाणित प्रशिक्षण पद्धतीचा परिचय करून देणे आणि संरचित कार्यक्रमांद्वारे प्रशिक्षणाचे ज्ञान अद्ययावत करणे हा आहे. पीएसबीने आपल्या प्रशिक्षक शिक्षण उपक्रमांद्वारे देशभरातील 1,000 हून अधिक तळागाळातील प्रशिक्षकांना आधीच प्रमाणित केले आहे. गोवा सहकार्यांतर्गत, स्थानिक प्रशिक्षक प्रशिक्षण कार्यक्रम आणि कार्यशाळांमध्ये सहभागी होतील, जे मूलभूत गोष्टी शिकवण्यात एकसमानता सुनिश्चित करण्यासाठी तयार केले आहेत. काही प्रशिक्षकांना बेंगलोरात पीएसबीच्या केंद्रांवर प्रशिक्षण घेण्याची संधीही मिळेल, जिथे ते प्रगत प्रशिक्षण वातावरणाचे निरीक्षण करू शकतील आणि नवीन पद्धती शिकू शकतील.

गोव्याचे माजी खेळाडू आणि आताचे एक प्रमुख प्रशिक्षक नवनीत नास्नोडकर यांचा विश्वास आहे की, याचा महत्वपूर्ण परिणाम होऊ शकतो. या सहकार्याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ज्ञानाची देवाणघेवाण होईल. प्रशिक्षकांना आधुनिक प्रशिक्षण तंत्र, क्रीडा विज्ञान आणि संरचित खेळाडू विकासाचा अनुभव मिळेल, असे नास्नोडकर म्हणाले. जेव्हा प्रशिक्षक सुधारतात, तेव्हा खेळाडूंच्या प्रशिक्षणाची गुणवत्ता आपोआप सुधारते. या कार्यक्रमात प्रशिक्षकांसाठी नियमित मूल्यमापन आणि मार्गदर्शनाची योजना देखील आहे, ज्यामुळे प्रशिक्षणाचे मानक सुसंगत राहतील याची खात्री केली जाते.

एकदा का तळागाळातील कार्यक्रमांमध्ये सहभाग वाढू लागला की, मार्गाचा पुढील टप्पा संरचित प्रतिभा ओळख आणि विकासावर लक्ष केंद्रीत करेल. क्षमता दर्शविणाऱ्या खेळाडूंना जिल्हास्तरीय प्रशिक्षण कार्यक्रमांमध्ये पाठवले जाईल, जिथे अधिक प्रगत प्रशिक्षण दिले जाईल. आज जर आपल्याकडे काही हजार सक्रिय खेळाडू असतील, तर ही संख्या लक्षणीयरीत्या वाढवण्याचे आमचे ध्येय आहे. जेव्हा सहभाग वाढतो, तेव्हा अपवादात्मक प्रतिभा ओळखण्याची शक्यताही वाढते, असे शेणॉय म्हणाले.

तंत्रज्ञान बजावणार महत्वाची भूमिका

तंत्रज्ञान देखील महत्वाची भूमिका बजावेल अशी अपेक्षा आहे. कार्यप्रदर्शन ट्रॅकिंग, व्हिडिओ विश्लेषण आणि डेटा-आधारित प्रशिक्षण तंत्रे हे दीर्घकालीन आराखड्याचा भाग आहेत. हा कार्यक्रम केवळ खेळाडूंची संख्या वाढवण्यापुरता नाही, असे शेणॉय म्हणाले.

दृष्टी : एक निवासी अकादमीची

सुरूवातीला तळागाळातील विस्तार आणि संरचित मार्गावर लक्ष केंद्रित केले असले तरी, दीर्घकालीन दृष्टीकोनामध्ये गोव्यात एकपूर्ण विकसित निवासी बॅडमिंटन अकादमी स्थापन करण्याचा समावेश आहे. अशी अकादमी तरुण खेळाडूंना व्यावसायिक वातावरणात प्रशिक्षण घेण्याची संधी देईल, जिथे त्यांना अव्वल प्रशिक्षक, क्रीडा विज्ञान सहाय्य आणि उच्च-स्तरीय स्पर्धांमध्ये सहभागी होण्याची संधी मिळाले. जर गोवा एक उच्च-कार्यक्षमता अकादमी विकसित करू शकला, तर त्यामुळे प्रतिभावन खेळाडूंना प्रशिक्षणांसाठी बाहेर जावे लागणार नाही. त्याऐवजी, इतर राज्यांतील खेळाडू प्रशिक्षणासाठी गोव्यात येऊ शकतील, असे नवनीत नास्नोडकर म्हणतात.

भूतकाळापासून शिकणे, भविष्यासाठी तयारी करणे

गोव्याने गेल्या काही वर्षांत लीना पेडणेकर, तनिशा क्रास्टो आणि अनुरा प्रभुदेसाई यांच्यासह अनेक उल्लेखनीय बॅडमिंटनपटू घडविले आहेत, ज्यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताचे प्रतिनिधीत्व केले आहे. मात्र, त्यांना प्रगत प्रशिक्षणासाठी अनेकदा दूरवरचा प्रवास आणि स्थलांतर करावे लागले आहे. हे पीएसबी आणि जीबीएचे नवीन सहकार्य ही परिस्थिती बदलण्याची आशा आम्ही बाळगतो असे जीबेएचे अध्यक्ष मनोज पाटील म्हणतात.

कार्यक्रमाची सुरूवात आणि पुढील वाटचाल

कार्यक्रमाचा पहिला टप्पा ऑक्टोबर 2025 मध्ये संपूर्ण गोव्यात सुरू झाला, जो पीएसबी आणि जीबीए यांच्यातील सहकार्याची औपचारिक सुरूवात दर्शवतो. प्रशिक्षक नवनीत नास्नोडकर, नीलेश ठाकूर आणि अयान शेख यांच्या मार्गदर्शनाखाली साल्वादोर-दी-मूंद येथे पहिले पीएसबी केंद्र जीसीई-जीबीए सेंटर ऑफ एक्सलन्स म्हणून सुरू करण्यात आले. हे केंद्र भागीदारीअंतर्गत संकल्पित केलेल्या, तळागाळापासून ते उत्कृष्ट कामगिरीपर्यंतच्या संरचित मार्गाच्या अंमलबजावणीमधील पहिले पाऊल आहे. गोव्यात तळागाळातील उपक्रम, प्रशिक्षण कार्याशाळा आणि प्रतिभा ओळख कार्यक्रम हळूहळू आकार घेत आहेत, ज्यामुळे एक सरंचित आणि शाश्वत बॅडमिंटन परिसंस्थेचा पाया घातला जात आहे. जसजसा सहभाग वाढेल आणि तळागाळातील जाळे मजबूत होईल, तसतसा पुढील टप्पा जिल्हास्तरीय प्रशिक्षण केंद्रे विकसित करण्यावर आणि आश्वासक खेळाडूंसाठी उच्च-कार्यक्रमांचा मार्ग तयार करण्यावर लक्ष केंद्रीत करेल.

संदीप मो. रेडकर