भारताचा पहिला एआय उपग्रह प्रक्षेपित

‘टेकमी2स्पेस’ कंपनीच्या ‘एमओआय-1ए’ची यशस्वी भरारी

► वृत्तसंस्था/ कॅलिफोर्निया, हैदराबाद

भारतातील हैदराबादस्थित खासगी अंतराळ तंत्रज्ञान कंपनी ‘टेकमी2स्पेस’ने देशाचा पहिला कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) उपग्रह अवकाशात प्रक्षेपित केला आहे. हे प्रक्षेपण स्पेसएक्सच्या ट्रान्सपोर्टर-18 मोहिमेचा भाग म्हणून करण्यात आले. ‘एमओआय-1ए’ नावाच्या या उपग्रहाचा उद्देश अवकाशात एक कक्षीय डेटा सेंटर तयार करणे हा आहे. याचे प्रक्षेपण स्पेसएक्सच्या फाल्कन-9 रॉकेटमधून करण्यात आले. या यशस्वी मोहीमेद्वारे भारताने अवकाशात एआय उपग्रह पाठवणाऱ्या निवडक देशांच्या गटात स्थान मिळवले आहे. आता अमेरिका, युरोपियन युनियन आणि चीननंतर एआय उपग्रह प्रक्षेपित करणारा भारत जगातील चौथा देश ठरला आहे.

भारताने अवकाशात प्रक्षेपित केलेला पहिला एआय उपग्रह केवळ छायाचित्रे घेऊन पृथ्वीवर पाठवणार नाही, तर अवकाशातच त्यांचे विश्लेषणही करेल. या सुविधेमुळे सीमेवर पाळत ठेवण्यास आणि आपत्कालीन प्रतिसादात मदत होईल. तसेच, पृथ्वीवर छायाचित्रे आणि डेटा पाठवण्याचा वेळ आणि खर्चही कमी होईल. हैदराबादस्थित ‘टेकमी2स्पेस’ने विकसित केलेला एमओआय-1ए उपग्रह स्पेसएक्सच्या ट्रान्सपोर्टर-18 मोहिमेअंतर्गत गुरुवारी रात्री 11:48 वाजता प्रक्षेपित करण्यात आला. कंपनीच्या मते हा भारताचा पहिला कक्षीय संगणकीय उपग्रह आहे.  हा उपग्रह अवकाशातील प्रतिमांचे विश्लेषण करून त्वरित माहिती पाठवेल; जी सीमा पाळत ठेवण्यापासून ते आपत्कालीन प्रतिसादापर्यंत सर्वच बाबतीत उपयुक्त ठरेल.

कृषी, पूर, खाणकामांवर देखरेख

या उपग्रहाचा उपयोग शेतीवर देखरेख ठेवणे, खाणकाम क्षेत्रांची माहिती गोळा करणे आणि पुरवठा साखळीच्या हालचालींवर देखरेख ठेवणे यांसारख्या कामांसाठी केला जाऊ शकतो. हा उपग्रह शेतातील परिस्थितीबद्दल डेटा गोळा करू शकतो आणि अवकाशातच त्याचे प्राथमिक विश्लेषण करू शकतो. यामुळे प्रत्येक प्रतिमा आणि डेटा प्रथम जमिनीवर पाठवण्याची गरज कमी होऊ शकते.

2028 मध्ये अवकाशात डेटा सेंटरची तयारी

‘टेकमी2स्पेस’ कंपनी 2028 मध्ये अवकाशात एक डेटा सेंटर उभारण्याची योजना आखत आहे. हे साध्य करण्यासाठी कंपनी प्रत्येकी 100 किलोग्रॅम वजनाचे उच्च-क्षमतेचे उपग्रह पाठवण्याची योजना आखत आहे. या उपग्रहांमध्ये मोठ्या संख्येने ग्राफिक्स प्रोसेसर आणि अंदाजे 100 टेराबाइट स्टोरेज असण्याची योजना आहे. एकूण पाच उपग्रह मिळून एक डेटा सेंटर तयार करतील. कंपनी एकूण पाच असे उपग्रह प्रक्षेपित करण्याची योजना आखत आहे. हे सर्व मिळून एक कक्षीय डेटा सेंटर तयार करण्याचा मानस आहे.