गोकुळच्या राजकारणातील तीन दशकांचे वर्चस्व संपुष्टात; ‘किंगमेकर’ विश्वास पाटील, अरुण डोंगळे यांना मतदारांचा दणका
गोकुळच्या उभारणीपासून विस्तारापर्यंतच्या प्रवासात विश्वास पाटील आणि अरुण डोंगळे या दोघांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. सहकार क्षेत्रातील राजकारणात त्यांनी स्वतःचे स्वतंत्र स्थान निर्माण केले. अनेक वर्षे गोकुळच्या सत्तेची दिशा ठरवताना त्यांच्या भूमिकेला विशेष महत्त्व होते. कोणत्या गटाला त्यांचा पाठिंबा मिळणार, यावर निवडणुकीतील विजयाची समीकरणे बदलू शकतात, असे चित्र अनेक वर्षे पाहायला मिळाले. त्यामुळेच या दोघांना गोकुळच्या राजकारणातील ‘किंगमेकर’ मानले जात होते.
मात्र, यंदाच्या निवडणुकीत त्यांच्या प्रभावाचे मतांमध्ये रूपांतर झाले नाही. राजकीय ताकद, अनुभव आणि ठरावधारकांशी असलेले संबंध यांपेक्षा मतदारांचा प्रत्यक्ष कौल निर्णायक ठरला. त्यामुळे गोकुळच्या राजकारणात प्रदीर्घ काळ प्रभाव राखणाऱ्या या दोन्ही नेत्यांच्या वर्चस्वाला मोठा धक्का बसला आहे.
2021 मध्ये बदललेली समीकरणे; यंदा मात्र अंदाज फोल
मे 2021 मध्ये झालेल्या गोकुळच्या निवडणुकीत विश्वास पाटील आणि अरुण डोंगळे यांनी माजी आमदार महादेवराव महाडिक आणि दिवंगत आमदार पी. एन. पाटील यांच्या गटाची साथ सोडून आमदार सतेज पाटील यांना पाठिंबा दिला होता. या राजकीय निर्णयामुळे गोकुळमधील सत्तेची समीकरणे बदलली. आमदार सतेज पाटील आणि मंत्री हसन मुश्रीफ यांच्या राजकीय ताकदीला या दोघांच्या पाठिंब्याची जोड मिळाल्याने त्या सत्तांतरात त्यांची भूमिका महत्त्वाची ठरली.
या पार्श्वभूमीवर यंदाच्या निवडणुकीतही महायुतीने त्यांच्या राजकीय प्रभावावर मोठी अपेक्षा ठेवली होती. या दोघांकडे वैयक्तिक प्रभावाखालील सुमारे अडीचशे ते तीनशे ठरावधारक असल्याचा अंदाज राजकीय वर्तुळात व्यक्त केला जात होता. त्यामुळे त्यांच्या प्रभावाचा फायदा निवडणुकीत होईल, अशी अपेक्षा होती. मात्र, प्रत्यक्ष निकालाने हे गणित चुकीचे ठरवले. ठरावधारकांची कथित ताकद आणि राजकीय समीकरणे असूनही मतदारांनी त्यांना अपेक्षित पाठिंबा दिला नाही.
मतांच्या क्रमवारीतही घसरण; नाराजीची चर्चा
दोन्ही नेत्यांच्या पराभवाचे चित्र मतांच्या क्रमवारीतूनही स्पष्ट झाले. उपलब्ध निकालानुसार, विश्वास पाटील यांना 2,507 मते, तर अरुण डोंगळे यांना 2,364 मते मिळाली. खुल्या गटातील 40 उमेदवारांच्या क्रमवारीत विश्वास पाटील 22व्या, तर अरुण डोंगळे 31व्या क्रमांकावर राहिले.
दीर्घकाळ प्रभावशाली मानल्या गेलेल्या नेत्यांची ही कामगिरी त्यांच्या राजकीय वर्चस्वाला बसलेला धक्का मानली जात आहे. त्यांच्या प्रभावक्षेत्रातील मतदारांनी अपेक्षेप्रमाणे साथ दिली नाही का, तसेच क्रॉस व्होटिंगमुळे त्यांना फटका बसला का, यावर राजकीय वर्तुळात चर्चा सुरू आहे. मात्र, या पराभवामागील नेमकी कारणे स्पष्ट होण्यासाठी मतदारांचा कल आणि स्थानिक राजकीय परिस्थितीचा सखोल विचार करावा लागणार आहे.
‘गोकुळचा बाप आबाजीच’ वक्तव्याची चर्चा
अरुण डोंगळे यांच्या राजकीय भूमिकेबरोबरच त्यांच्या एका वक्तव्याचीही निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर चर्चा झाली. ‘गोकुळचा बाप आबाजीच’ या आशयाच्या त्यांच्या विधानामुळे वाद निर्माण झाल्याचे सांगितले जाते. त्यानंतर त्यांनी सारवासारव करण्याचा प्रयत्न केला; मात्र या वक्तव्यामुळे निर्माण झालेली नाराजी पूर्णपणे दूर झाली का, असा प्रश्न निकालानंतर उपस्थित होत आहे.
सहकारी संस्थेच्या राजकारणात व्यक्त होणारी विधाने, नेत्यांची भाषा आणि मतदारांशी असलेले संबंध यांना महत्त्व असते. त्यामुळे या वक्तव्याचा प्रत्यक्ष मतदानावर किती परिणाम झाला, हे निश्चितपणे सांगता येत नसले तरी ते निवडणुकीतील चर्चेचा मुद्दा ठरल्याचे चित्र आहे.
अध्यक्षपदाच्या भूमिकेवरूनही मतभेद
डोंगळे यांच्या राजकीय भूमिकेभोवती निर्माण झालेला तणावही चर्चेत राहिला. गोकुळचे अध्यक्ष असताना त्यांनी मुदतीत राजीनामा न दिल्याने मंत्री हसन मुश्रीफ यांच्यासमोर आव्हान उभे राहिल्याची चर्चा झाली होती. पुढे महायुतीचा अध्यक्ष व्हावा, या भूमिकेतून आपण राजीनामा देत नसल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले होते. अखेरीस अध्यक्षपदाबाबतच्या अटींच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी राजीनामा दिल्याचे सांगितले जाते.
या संपूर्ण घडामोडींमुळे डोंगळे यांच्या राजकीय भूमिकेबाबत वेगवेगळे मतप्रवाह निर्माण झाले. सत्तेतील भागीदारी, नेतृत्व आणि निर्णयप्रक्रिया यांबाबतचे मतभेद त्यांच्या प्रतिमेवर परिणाम करणारे ठरले का, याचीही चर्चा होत आहे.
विश्वास पाटील यांची बदलती राजकीय भूमिका भोवली?
विश्वास पाटील यांच्या पराभवामागे त्यांच्या बदलत्या राजकीय भूमिकेचीही चर्चा होत आहे. महादेवराव महाडिक यांच्या गटाची साथ सोडून विरोधी गटात जाणे आणि त्यानंतर शिवसेनेत प्रवेश करणे, असा त्यांचा राजकीय प्रवास राहिला. मात्र, या बदलांनंतरही त्यांना निवडणुकीत विजय मिळवता आला नाही.
त्यांच्या कार्यपद्धतीबाबत काही प्रमाणात नाराजी असल्याची चर्चा असून, निर्णयांमध्ये स्वतःची भूमिका अंतिम मानण्याची प्रतिमा त्यांच्यासाठी प्रतिकूल ठरली का, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. त्यांच्या पुत्राचा जिल्हा परिषद निवडणुकीतील पराभवही या राजकीय पार्श्वभूमीवर चर्चेत आणला जात आहे. मात्र, या घटनांचा गोकुळच्या निवडणुकीतील निकालाशी थेट संबंध असल्याचे ठोसपणे सांगता येत नाही.
गोकुळच्या राजकारणात नव्या पर्वाची चाहूल
विश्वास पाटील आणि अरुण डोंगळे यांचा पराभव हा केवळ दोन व्यक्तींच्या राजकीय पराभवापुरता मर्यादित नाही. गोकुळच्या सत्ताकारणात दीर्घकाळ प्रभाव राखणाऱ्या नेतृत्वाच्या राजकीय मर्यादा या निकालाने अधोरेखित केल्या आहेत. ठरावधारकांची संख्या, राजकीय अनुभव, पूर्वीची यशस्वी समीकरणे आणि सत्तेतील प्रभाव यांवरच विजयाची खात्री देता येत नाही, हे या निकालातून स्पष्ट झाले आहे.
मतदारांचा बदलता कल, स्थानिक पातळीवरील नाराजी, नेतृत्वाबाबतच्या अपेक्षा आणि बदललेली राजकीय परिस्थिती यांचा एकत्रित परिणाम निवडणुकीत दिसून येऊ शकतो. त्यामुळे गोकुळच्या राजकारणात आता नव्या नेतृत्वाला संधी मिळणार का, जुन्या गटांचे वर्चस्व पुन्हा प्रस्थापित होणार का आणि आगामी काळात सत्तेची नवी समीकरणे कशी आकार घेणार, याकडे सहकार क्षेत्राचे लक्ष लागले आहे.
तीन दशकांहून अधिक काळ गोकुळच्या राजकारणात प्रभाव राखणाऱ्या दोन दिग्गजांना मतदारांनी दिलेला हा कौल सत्ताकारणातील बदलत्या वास्तवाची जाणीव करून देणारा ठरला आहे. एकेकाळी इतरांच्या विजयाची गणिते ठरवणारे ‘किंगमेकर’ यंदा स्वतःच पराभूत झाल्याने गोकुळच्या राजकारणातील एका प्रदीर्घ पर्वाला विराम मिळाल्याचे चित्र निर्माण झाले आहे.
