एकत्र या, पण टिकून राहा

महाराष्ट्राच्या राजकारणात सध्या एकच चर्चा आहे: ठाकरे बंधू एकत्र येत असताना पवार बंधू-भगिनीही एकत्र येणार का? 26 डिसेंबरला दोन राष्ट्रवादी पक्ष एकत्र येतील का, असा प्रश्न सुप्रिया सुळे यांना विचारण्यात आला तेव्हा त्यांनी स्पष्ट सांगितले की, अद्याप कोणताही प्रस्ताव आलेला नाही. चर्चा सुरू आहेत, पण पक्ष कार्यकर्ते आणि पदाधिकाऱ्यांशी सल्लामसलत करूनच निर्णय घेतला जाईल! अजित पवार गटातील लोकांशी अनौपचारिक बोलणे सुरू आहे, पण हे सर्व लोकशाही पद्धतीने होईल, असेही त्या म्हणाल्या. दुसरीकडे, उद्धव ठाकरे आणि राज ठाकरे हे बंधू एकत्र येत असल्याचे वातावरण आहे. मुंबई महापालिका निवडणुकीसाठी दोन ठाकरेंनी युती केली असून, जागावाटप अंतिम झाले आहे. 20 वर्षांनंतर हे ठाकरे कुटुंब एकत्र येत असल्याचे दिसते, ज्याची घोषणा आज 24 डिसेंबरला होणार आहे. हे मुंबईच्या राजकारणासाठी मोठे पाऊल आहे, ज्यामुळे महाविकास आघाडीला बळ मिळेल. शिवसेना आणि राष्ट्रवादी या दोन पक्षांच्या एकसारख्या कृतींमध्ये इतिहास दडलेला आहे. 2019 मध्ये भाजप-शिवसेना युती तुटली, त्यानंतर राष्ट्रवादीमध्येही फूट पडली. शरद पवार आणि अजित पवार यांच्या गटात विभागणी झाली. 2014 मध्ये जेव्हा भाजपने शिवसेनेची युती तोडली तेव्हा राष्ट्रवादीने देखील काँग्रेसची आघाडी तोडून स्वतंत्रपणे निवडणूक लढवली होती. त्यानंतर शिवसेनेच्या आधी राष्ट्रवादीने भाजपच्या सत्तेला पाठिंबा देऊन शिवसेनेची बार्गेनिंग पॉवर कमी करून टाकली होती. यापूर्वी 1986 मध्ये शरद पवार यांनी राजीव गांधी यांच्या उपस्थितीत संभाजीनगर (औरंगाबाद) येथे काँग्रेस प्रवेश केला होता. त्यानंतर स्थानिक गट शिवसेनेकडे झुकला, ज्यामुळे मराठवाड्यात रुजायला शिवसेनेला फायदा झाला. आज 40 वर्षांनी तिथली सेनेची मुळे कमकुवत झाली आहेत. भाजप विस्तारला आहे. ठाकरे आणि पवार यांच्या राजकारणातील एकमेकांच्या कृतींमुळे अनेकदा भाजपला अप्रत्यक्ष फायदा होतो. तरीही सध्या मराठी माणसांमध्ये ठाकरे बंधू एकत्र येण्याचा उत्साह निर्माण झाला आहे. अलीकडेच एका मेळाव्याच्या, नंतर मोर्चाच्या संयुक्त कार्यक्रमात ते दिसले, नंतर ठाकरे बंधूंनी एकत्र येऊन बाळासाहेब ठाकरेंना श्रद्धांजली वाहिली. तेव्हा अनेकांनी अश्रूंना वाट मोकळी करून दिली. प्रादेशिक पक्षांवर स्थानिक जनतेचे प्रेम असे वारंवार दिसत असते. पवार कुटुंबातील मनोमिलनाचा समारंभही पुणे, मुंबई आणि ग्रामीण महाराष्ट्रातील राजकीय वातावरण बदलू शकतो. मुंबईत ठाकरेंच्या युतीमुळे भाजपला आव्हान मिळेल, तर पवारांच्या एकत्र येण्याने राष्ट्रवादी मजबूत होईल, ज्यामुळे मराठी मतदार एकगठ्ठा होऊ शकतो. मुंबई महापालिका निवडणुकीत ठाकरेंची युती मराठी मतदारांच्या जोरावर भाजपला रोखू शकते, शिवाय पवारांच्या एकत्र येण्याने बारामती ते मुंबईपर्यंत राष्ट्रवादीचा प्रभाव वाढेल. पण ते एकत्र येत असतील तर जुन्या चुका सुधारल्याही पाहिजेत. पहिली चूक: पक्षांतर्गत विश्वासघात. अजित पवारांनी 2023 मध्ये पक्ष फोडला, ज्यामुळे राष्ट्रवादी कमकुवत झाली. हे टाळण्यासाठी पारदर्शक निर्णयप्रक्रिया हवी. दुसरे मराठी माणसाचे हित साधण्यासाठी टोकाला जाणे या पक्षांनी सुरू केले पाहिजे. आपण मूळची प्रादेशिक शक्ती आहोत, इथे सक्षम असलो तरच राष्ट्रीय राजकारणात आपल्याला महत्त्व आहे हे लक्षात ठेवून त्यांनी सर्वप्रथम देशाच्या आर्थिक राजधानीत काम करणे अपेक्षित आहे. नव्या मुंबईत मराठी भाषा आणि रोजगारासाठी ठाकरेंनी लढा दिला, तर राज ठाकरेंनी उत्तर भारतीयांना लक्ष्य केले, ज्यामुळे पक्षाला तोटा झाला. पवारांनीही कृषी आणि ग्रामीण विकासावर भर दिला, पण शहरी मराठी मतदारांना दुर्लक्षित केले. आता त्यांनी एकत्र येऊन मराठी हितासाठी एकजूट दाखवावी, पण हिंसक राजकारण टाळावे. या मनोमिलनाच्या काळात शरद पवारांच्या निवृत्तीची घोषणा होईल का? हा खरा प्रश्न आहे. 2024 मध्ये पवारांनी राज्यसभा मुदतीनंतर निवृत्तीचे संकेत दिले होते. 2025 मध्येही चर्चा आहे, पण ठोस घोषणा नाही. पवार भाऊ-बहिण एकत्र येत असतील तर शरद पवार निवृत्त होऊ शकतात. सुप्रिया सुळे आणि रोहित पवारसह दोन्ही राष्ट्रवादी एकत्र आले तर त्यांच्या नेत्यांचे धोरण कसे असेल? तज्ञांच्या मते, ही वैचारिक लढाई नाही, तर कौटुंबिक आहे. अजित पवार भाजपसोबत आहेत, पण एकत्र येण्याच्या चर्चा आहेत. नेमके कोणाच्या धोरणात बदल होईल? हा कळीचा प्रश्न आहे. शरद पवारांचा महाविकास आघाडी मजबूत करण्यावर भर असेल. भाजपला विरोध करताना पक्षातील नेते, जसे प्रफुल्ल पटेल आणि सुनील तटकरे, यांना समाविष्ट करण्यासाठी विश्वास निर्माण करावा लागेल. राष्ट्रवादीच्या फुटीनंतर महाराष्ट्राचे राजकारण खंडित झाले. ठाकरे-पवारांच्या स्पर्धेमुळे 1980 पासून भाजपला फायदा होत आला. असो आज मराठी मतदारांमध्ये उत्साह आहे, पण हे एकत्र येणे टिकेल का? पवार कुटुंब एकत्र येणे मुंबईत राजकारणाला नवे रूप देईल. हे एकत्र येणे सकारात्मक आहे. महाराष्ट्राला मजबूत विरोधी पक्ष हवा, ज्यामुळे लोकशाही बळकट होईल. पण भूतकाळातील विश्वासघात विसरता येणार नाहीत. ठाकरे आणि पवारांनी मराठी हितासाठी एकत्र यावे, पण वैयक्तिक महत्वाकांक्षांना बाजूला ठेवावे. शरद पवारांनी निवृत्त होऊन नव्या नेत्यांना पुढे आणावे, जेणेकरून पक्ष टिकेल. एकत्र येण्याने मुंबईत भाजपला आव्हान मिळेल, पण हे केवळ निवडणुकीपुरते नसावे. मराठी माणसाचे हित साधण्यासाठी विकास, रोजगार आणि भाषा, संस्कृती टिकण्यावर भर द्यावा. हे मनोमिलन महाराष्ट्राच्या राजकारणाला नवे वळण देईल, पण ते टिकवण्यासाठीही प्रामाणिक प्रयत्न हवेत.