पायाभूत सुविधा गुंतवणुकीत मोठे पाऊल
केंद्र सरकारची पहिली बहुक्षेत्रीय ट्रस्ट सुरु होण्याची शक्यता
वृत्तसंस्था/नवी दिल्ली
सरकार देशातील पहिला बहु-क्षेत्रीय इन्फ्रास्ट्रक्चर इन्व्हेस्टमेंट ट्रस्ट (आयएनव्हीआयटी) स्थापन करण्याची शक्यता शोधत आहे. ज्यामध्ये सर्व पायाभूत सुविधा क्षेत्रातील मालमत्तांचा समावेश राहणार आहे. या प्रकरणाशी परिचित असलेल्या सूत्रांनी ही माहिती दिली. ही योजना नीती आयोगाच्या नेतृत्वाखालील राष्ट्रीय मुद्रीकरण पाइपलाइन (एनएमपी 2.0) च्या दुस्रया आवृत्तीवरील चर्चेचा एक भाग आहे. पहिल्या एनएमपी दरम्यान, क्षेत्र-विशिष्ट मंत्रालयांसाठी आमंत्रणे आणण्याची रणनीती तयार करण्यात आली होती, परंतु हे त्यापेक्षा वेगळे असेल. कॅबिनेट सचिव टीव्ही सोमनाथन यांच्या अध्यक्षतेखालील सचिवांच्या मुख्य गटाच्या बैठकीत मालमत्ता मुद्रीकरणावर विविध क्षेत्रांसाठी ट्रस्ट स्थापन करण्याच्या मुद्यांवर चर्चा झाली.
यामुळे महामार्गांव्यतिरिक्त इतर मालमत्तेतून भांडवल परत आणण्यास सरकारला मदत होऊ शकते. अधिकाऱ्यांनी या बैठकीला दुजोरा दिला. हे पाऊल अशा वेळी उचलले जात आहे जेव्हा नीती आयोग राज्य सरकारांना एनएमपी 2.0 मध्ये सहभागी करून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे आणि अनेक मंत्रालये आणि राज्य सरकारांना त्यांच्या मालमत्तेचे पैसे कमविण्यासाठी स्वत:चे ट्रस्ट तयार करावे लागतील. दुसऱ्या अधिकाऱ्याने सांगितले की, सरकारचा तर्क असा आहे की नवीन आमंत्रणे देण्यामागे सार्वजनिक हेतू असावा. म्हणूनच, सामान्य हेतूचे आमंत्रण हा पुढे जाण्याचा मार्ग असावा ज्यामध्ये राष्ट्रीय महामार्ग प्राधिकरण व्यतिरिक्त राज्य आणि केंद्र सरकारच्या इतर विभागांनाही सहभागी होता येईल.
सध्या फक्त तीन सार्वजनिक क्षेत्रातील आयएनव्हीआयटी
पॉवरग्रिड कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया द्वारे प्रायोजित राष्ट्रीय महामार्ग इन्फ्रा ट्रस्ट आणि महामार्ग इन्फ्रा इन्व्हेस्टमेंट ट्रस्ट आणि पॉवरग्रिड इन्फ्रास्ट्रक्चर इन्व्हेस्टमेंट ट्रस्ट. तज्ञांच्या मते, भारतात 25 हून अधिक नोंदणीकृत आयएनव्हीआयटी आहेत परंतु वीज आणि ऊर्जा, रस्ते, बंदरे आणि शिपिंग इत्यादी विविध क्षेत्रातील मालमत्तांचा समावेश असलेला एकही नाही.
डेलॉइटचे भागीदार कुशल कुमार सिंग म्हणाले, ‘बहु-क्षेत्रीय गुंतवणुकीमध्ये जोखीम कमी असेल कारण ती अनेक क्षेत्रांमध्ये पसरलेली असेल, त्यामुळे कमी खर्चाच्या निधीचा फायदा मिळू शकतो. याशिवाय, अनेक मालमत्ता संपादनासाठी उपलब्ध असतील.’